Expo Panamarenko’s Zoo aan Zee geopend door Vlaams minister Caroline Gennez
Cultuurcentrum Scharpoord
maart 2025
Van 22 maart tot en met 24 augustus 2025 presenteerden de Panamarenko Foundation en Cultuurcentrum Knokke-Heist de tentoonstelling Panamarenko’s Zoo aan Zee in Cultuurcentrum Scharpoord. De tentoonstelling werd feestelijk geopend door Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez en bracht voor het eerst de bijzondere rol van dieren in het oeuvre van Panamarenko uitgebreid in beeld.
Met Panamarenko’s Zoo aan Zee kreeg het publiek een speelse, toegankelijke en tegelijk inhoudelijk rijke blik op een minder belicht aspect van Panamarenko’s kunstenaarschap: zijn fascinatie voor dieren, natuur, beweging en mechanica. Insecten, vogels en andere dieren vormden voor Panamarenko geen louter motief, maar een bron van onderzoek, verwondering en verbeelding.
De tentoonstelling maakte deel uit van Panamarenko85, het grootschalige eerbetoon aan Panamarenko naar aanleiding van zijn 85ste geboortejaar. Binnen dat programma bracht de Panamarenko Foundation, samen met verschillende partners, tentoonstellingen, publicaties en publieksmomenten tot stand die het werk en de nalatenschap van Panamarenko opnieuw onder de aandacht brachten.
Een kunstenaar tussen natuur, techniek en verbeelding
Panamarenko was kunstenaar, uitvinder, denker en dromer. Zijn werk beweegt zich op de grens tussen kunst, wetenschap, techniek en poëzie. Dieren speelden daarin een bijzondere rol. Hij keek naar vogels, insecten en andere dieren met een bijna wetenschappelijke nieuwsgierigheid: hoe bewegen ze, hoe vliegen ze, hoe overwinnen ze de zwaartekracht?
Die fascinatie vertaalde zich in werken waarin natuur en technologie elkaar ontmoeten. Vliegende constructies geïnspireerd door insectenvleugels, mechanische dieren, hybride wezens en poëtische machines maakten zichtbaar hoe Panamarenko de wetten van de natuur niet zomaar wilde afbeelden, maar probeerde te doorgronden, te bevragen en opnieuw uit te vinden.
Panamarenko’s Zoo aan Zee bracht dat universum samen in een zorgvuldig samengestelde selectie van sculpturen, tekeningen, foto’s, bewegende beelden, multiples en bijzondere memorabilia. Verschillende werken kwamen uit publieke en private collecties; sommige waren nooit eerder of zelden aan het publiek getoond.
Een tentoonstelling met een bijzondere context
De feestelijke opening op zaterdag 22 maart 2025 vond plaats in aanwezigheid van onder meer Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez, Eveline Hoorens, curator Jo Coucke, het gemeentebestuur van Knokke-Heist, bruikleengevers, verzamelaars, partners en medewerkers.
De aanwezigheid van de minister onderstreepte het belang van het project binnen de bredere erkenning van Panamarenko’s nalatenschap. De tentoonstelling toonde niet alleen de blijvende aantrekkingskracht van zijn werk, maar ook het belang van samenwerking tussen de Panamarenko Foundation, publieke instellingen, private collecties en culturele partners.
De expo vond bovendien plaats vlak bij Panamarenko’s permanente installatie Wuivende krabben – Dansend ensemble met draaikolk en fontein op het Zegemeer. Daardoor ontstond in Knokke-Heist een bijzondere dialoog tussen tentoonstelling, publieke ruimte en de blijvende aanwezigheid van Panamarenko aan zee.
Een kunstenaar tussen natuur, techniek en verbeelding
Centraal in de tentoonstelling stond Panamarenko’s dierlijke universum. De expo bracht werken samen waarin vogels, insecten en andere dieren niet alleen als onderwerp verschijnen, maar als sleutel tot zijn denken.
Panamarenko’s aandacht voor dieren begon al vroeg. Als kind was hij gefascineerd door vogels en door hun vermogen om zich los te maken van de aarde. Die verwondering zou later uitgroeien tot een levenslange artistieke zoektocht naar vliegen, bewegen, zweven en ontsnappen aan de zwaartekracht.
De tentoonstelling toonde hoe dieren bij Panamarenko tegelijk speels en fundamenteel zijn. Ze openen de deur naar grotere vragen: hoe werkt beweging? Wat is vliegen? Wat kunnen machines leren van de natuur? En hoe ver kan verbeelding reiken wanneer techniek en poëzie elkaar ontmoeten?
Samenwerking en bruiklenen
Panamarenko’s Zoo aan Zee kwam tot stand in samenwerking met de gemeente Knokke-Heist, Cultuurcentrum Scharpoord, de Panamarenko Foundation, Zwin Natuur Park, Hotel La Réserve Resort en tal van publieke en private collecties.
De tentoonstelling werd mede mogelijk gemaakt dankzij bijdragen en bruiklenen van onder meer de Collectie Vlaamse Gemeenschap, FelixArchief/Stadsarchief Antwerpen, Art Collection Alychlo/Marc Coucke, Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde Antwerpen, LI-MA Living Media Art Amsterdam, M HKA, S.M.A.K., TU/e Technische Universiteit Eindhoven, Van Abbemuseum Eindhoven, VRT-Beeldarchief en Zwin Natuur Park.
Curator van de tentoonstelling, in opdracht van de Panamarenko Foundation, was kunsthistoricus Jo Coucke.
Het campagnebeeld, een portret van Panamarenko met papegaai, werd gemaakt door fotograaf Stephan Vanfleteren.
Meer dan een tentoonstelling
Rond Panamarenko’s Zoo aan Zee werd een breed publieksprogramma uitgewerkt. Bezoekers konden deelnemen aan gidsbeurten, kinderrondleidingen, lezingen, een boekvoorstelling en de Panamarenko Art Tour. Ook de voorstelling Panamarenko Suite: AND GLIDE WITH PLEASURE van Wim Opbrouck bracht Panamarenko’s werk en gedachtewereld op een nieuwe manier tot leven.
Op 17 april 2025 werd ook de publicatie Panamarenko Fundamentals voorgesteld, met curator en auteur Jo Coucke. Deze publicatie vormde een belangrijke inhoudelijke rode draad binnen Panamarenko85 en bracht een selectie sleutelwerken uit het oeuvre van Panamarenko opnieuw samen.
Speciaal voor families en jonge bezoekers werd een creatieve uitvindersgids ontwikkeld. Zo werd de tentoonstelling niet alleen een plek voor kunstliefhebbers en kenners, maar ook voor kinderen, gezinnen en nieuwe publieken die Panamarenko’s universum op een laagdrempelige manier konden ontdekken.
Een mijlpaal binnen Panamarenko85
Hoewel de tentoonstelling intussen afgelopen is, blijft Panamarenko’s Zoo aan Zee een belangrijk moment in de werking van de Panamarenko Foundation. De expo bracht een nieuw perspectief op het oeuvre van Panamarenko, maakte uitzonderlijke werken en documenten zichtbaar en toonde hoe rijk en veelzijdig zijn nalatenschap is.
Voor de Panamarenko Foundation was deze tentoonstelling meer dan een tijdelijke presentatie. Ze was een voorbeeld van hoe Panamarenko’s werk vandaag opnieuw kan worden ontsloten: in samenwerking met partners, met aandacht voor onderzoek en publiekswerking, en met respect voor de verbeeldingskracht die zijn oeuvre zo uitzonderlijk maakt.
Praktisch
Panamarenko’s Zoo aan Zee
22.03.2025 – 24.08.2025
Cultuurcentrum Scharpoord Knokke-Heist
Maxim Willemspad 1
8300 Knokke-Heist
Een tentoonstelling van Cultuurcentrum Knokke-Heist en de Panamarenko Foundation.
Curator: Jo Coucke
Campagnebeeld: Portret Panamarenko met papegaai © Stephan Vanfleteren