“Denken en maken is een groot verschil. Het maken van de dingen is voor mij altijd het mooiste geweest, niet het fantaseren erover.” — Panamarenko
Als kunstenaar, uitvinder en visionair heeft Panamarenko uitzonderlijk onderzoek gevoerd naar begrippen zoals ruimte, beweging, vlucht, energie en zwaartekracht. Zijn werk is een combinatie van artistiek inzicht en technologisch experiment. Dit maakt hem voor België de absolute sleutelfiguur van de avant-gardekunst uit de tweede helft van de 20e eeuw.
Welkom in de wondere wereld van Panamarenko.
Panamarenkohuis
Het Panamarenkohuis een essentieel ankerpunt binnen het oeuvre en de nalatenschap van de kunstenaar.
Panamarenko woonde en werkte van 1970 tot 2002 in een voormalig winkelpand op de hoek van de Biekorfstraat in Antwerpen. Hij transformeerde het gebouw tot een van de meest opmerkelijke naoorlogse kunstenaarswoningen in Vlaanderen: het Panamarenkohuis.
Met de bijna tien meter brede glazen loggia en het helikopterplatform van Luc Deleu ademt ook de buitenzijde de geest en verbeeldingskracht van de kunstenaar. Het merendeel van zijn oeuvre is hier ontstaan.
Na zijn vertrek bleef vrijwel de volledige inboedel bewaard — een zeldzaamheid. Voor de Foundation is dit van onschatbare waarde: het huis maakt het mogelijk om Panamarenko’s werk, denkproces en leefwereld in hun oorspronkelijke samenhang te blijven ervaren en bestuderen.
In 2007 schonk Panamarenko zijn woning aan het M HKA, dat sindsdien het huis en de inboedel beheert. De Foundation werkt nauw samen met het museum om deze unieke plek te bewaren, te onderzoeken en toegankelijk te maken.
In 2025 werd het Panamarenkohuis officieel erkend en beschermd als monument — een belangrijke mijlpaal voor Panamarenko’s nalatenschap én de Seefhoek. Deze bescherming kwam tot stand in samenwerking met de Panamarenko Foundation en het M HKA, na uitgebreid onderzoek door het Agentschap Onroerend Erfgoed, dat de uitzonderlijke historische, architecturale en artistieke waarde van het pand bevestigde.
Voor de Foundation betekent deze bescherming een verdere verankering van Panamarenko’s universum in het publieke en stedelijke weefsel. Ze onderstreept het belang van deze plek als een unieke woon- en werkruimte waarin het leven, denken en creëren van de kunstenaar samenkomen.
De Foundation is minister Ben Weyts, het Agentschap Onroerend Erfgoed en het M HKA erkentelijk voor hun inzet en samenwerking in dit traject.
In een context waarin Panamarenko’s werk wereldwijd verspreid is, blijft het Panamarenkohuis een uitzonderlijke plek waar oeuvre, archief en leefwereld in directe samenhang ervaren kunnen worden. De Foundation beschouwt het huis dan ook als een cruciale site voor onderzoek, behoud en publiekswerking.
Biografie
Panamarenko, pseudoniem van Henri Van Herwegen (1940–2019), was een Belgische kunstenaar met een uitzonderlijk eigenzinnige visie op kunst, wetenschap en verbeelding.
Zijn oeuvre bestaat uit vliegende machines, voertuigen, duikboten, rugzakvliegtuigen en ruimtetuigen die balanceren tussen technische studie, poëzie en droom. Zelf zag hij zich niet louter als kunstenaar, maar als iemand die de natuurwetten bevroeg en met verwondering onderzocht hoe dingen konden bewegen, vliegen of ontsnappen aan de zwaartekracht.
Zijn werk getuigt van een compromisloze autonomie en blijft nieuwe generaties uitnodigen om vrij te denken, te ontdekken en de verbeelding te volgen.
Tentoonstellingen
Ontdek het volledige overzicht van tentoonstellingen van Panamarenko.
Tijdlijn
De biografische tijdlijn van Panamarenko
Bibliografie
Panamarenko Fundamentals, Jo Coucke & Eveline Hoorens, MER. Books, 2025.
Panamarenko Stardust, Samuel Vanhoegaerden Gallery, 2024.
DIXIT Panamarenko, Jo Coucke, Hannibal Books, 2021.
Tribute Panamarenko, Antwerpen, 2020.
Panamarenko: Universum, Ludion, Antwerpen, 2015.
Panamarenko: Workstation Biekorfstraat, Linkeroever Uitgevers, Antwerpen, 2010.
Panamarenko Posters, Ludion, Antwerpen, 2008.
Atelier Panamarenko. Vondsten uit de Biekorfstraat, Hans Willemse, Panamarenko Collectief
vzw & Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen, Antwerpen, 2007.
Copyright Panamarenko, Ludion, Gent, 2005.
Tekenen en Rekenen, Ludion, Gent, 2003.
Multiples part II, Galerie Jos Jamar, Antwerpen, 2002.
Panamarenko, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madrid, 2002.
For Clever Scholars, Astronomers and Doctors, Ludion, Gent, 2001 (herdruk 2004).
Panamarenko. Modèle jouet de l’Espace, Éditions Jannink, Parijs, 2000.
Bing of the Ferro Lusto, Hayward Gallery, Londen, 2000.
Panamarenko, Flammarion, Parijs, 1996.
Multiples 1966–1994, Galerie Jos Jamar, Antwerpen, 1995.
Cars and Other Stuff, Galerie Tokoro, Tokyo, 1993.
Panamarenko. A Book by Hans Theys, Éditions Franck Van Haecke & Isy Brachot, Brussel, 1992.
Multiples 1966–1988, Galerie Ronny Van de Velde, Antwerpen, 1989.
Een overzicht 1965–1985, MUHKA, Antwerpen, 1989.
U-Kontrol III, Galerie Ronny Van de Velde, Antwerpen, 1987.
Voyage aux étoiles, Galerie Christine and Isy Brachot, Brussel, 1986.
Hou de tegengestelde polen in evenwicht. Een aspect uit zijn oeuvre, Gemeentelijke Van Reekum Galerij,
Apeldoorn, 1984.Struycken en Panamarenko, Technische Hogeschool, Eindhoven, 1981.
Panamarenko, Berlijn–Otterlo–Brussel, 1978.
Introductie van een elektrisch vliegtuig, Museum van Hedendaagse Kunst Gent, 1976.
Panamarenko, Marzona, 1975.
Automobile und Flugmaschinen, Kunstmuseum Luzern; Staatliche Kunsthalle Düsseldorf; Württembergischer Kunstverein Stuttgart, 1972.